İstanbul'da 50 Sanatçı 50 Atölye kitabımın girişinde, değerli yazar ve sanat tarihçisi Kaya Özsezgin'in (1938–2016) bir yazısı yer alıyor. Elli sanatçının atölyesini fotoğraflarken aradığım şeyi bu kadar iyi anlatan başka bir metin bilmiyorum. Kendisini rahmetle anarak, yazıdan bazı bölümleri paylaşıyorum.










Sanatçıları, özel atölyelerinde gösteren fotoğraflara, inceleme kitaplarında sık rastlanır. Atölye içinden çekilmiş ve ortamı olağan dekoruyla görüntüleyen fotoğraflar ise sanatın üretim koşullarını ait olduğu boyutlarıyla yansıtması bakımından bu kapsamda en ilginç olanlarıdır. Sanatçının "kutsal" sığınağı olması bakımından atölyenin gözlerden uzakta, "intim" bir yapısı vardır; sanatçı orada kendisiyle baş başadır.
Bir yandan kent yaşamına ve doğaya açılırken, bir yandan da kendi içine kapanmanın yarattığı çok özel ilişkiler, sanatçıyı atölyesiyle bütünleştirir. Artık sanatçının özel sığınağıdır atölyesi. Orada kendisiyle baş başadır; kendisiyle hesaplaşır, kendi ritüelini gönlünce geliştirir, yapıtıyla bütünleşir.
Jean Genet, Giacometti'nin atölyesini anlattığı kitabında da dağınıklığa ve her şeyin tozlu olmasına vurgu yapıyor. (…) Bu dağınıklık ve terk edilmişlik, yalnızlık duygusunu çağrıştırır. Ancak yalnızlık, yazarın anladığı anlamda acınacak bir durum değil; daha çok "gizli bir krallık, derin bir iletişimsizlik, fakat el uzatılamaz eşsizlikte az çok belirsiz bir anlama biçimidir".
Sanatçılarla atölyelerinde görüşme yapmak, onları daha yakından tanıma olanağı yaratır. Onunla da kalmaz, sanatçının çalışma disiplini hakkında somut ipuçları edinmemizde de etkili olur.
Sanatçının kuşandığı giysi
"50 Sanatçı, 50 Atölye" adı altında atölye içinden alınmış fotoğraf çekimlerini bir araya getiren kitap, bu olgunun spesifik anlamda belgesel bir dökümüdür. Bu döküm, sanatçının ilişkisel ilgilerini, çalışma yöntemindeki ayırıcı özellikleri ve yapıttan bu mekâna, bu mekândan yapıta yansıyan ayrıntıları görmemizde etkili olabileceği gibi, "sanatçı sığınağı"nın "intim" yanlarını da görmemize olanak verebilir.
Sanatçısı tarafından "düzene sokulmuş" da olsa, olağan yapısından ödün verilmeksizin fotoğraf kamerasına açılmış da olsa, sonuçta sanatçının dünyasının bir parçasıdır atölye. Daha doğru bir deyişle, sanatçının kuşandığı giysisidir. Ondan soyunduğunda çıplak kalacaktır. (…) Fotoğraflarda, bu olgunun sanatçı tarafından sahiplenilen niteliği ve bunun yanı sıra atölyeyi sahibine özgü yapan başka ayrıntılar, fotoğraf karesindeki atölye görüntüsüne farklı bir boyut katacak ve ona bizim gözümüzde ayırıcı bir değer katacaktır.
Üç kuşak, elli atölye
Kitapta atölye görüntülerine yer verilen sanatçıların en yaşlısı 1923 (Naile Akıncı, Mehmet Pesen), en genci ise 1974 doğumludur (Malik Bulut). Aşağı yukarı elli yılı bulan bu yaş ayrımı, yine aşağı yukarı üç kuşağı kapsayan bu döküm, aynı zamanda Türkiye'de Cumhuriyet döneminde atölyeleşme olgusunun sanatçı yaşamındaki yerini yansıtması bakımından da bu konuda toplum bilimsel açıdan araştırma yapmak isteyenlere görüntüsel malzeme işlevi taşımaktadır.
"50 Sanatçı, 50 Atölye" projesi, kitaba ve belgeye dönüşmüş haliyle, Cumhuriyet Türkiyesi'nin sanatsal imajını somutlaştırmakta ve bu konuda geleceğe yönelik bakışımızı güçlendirmektedir.
Kaya Özsezgin (1938–2016), Yazar, Sanat Tarihçisi
